Estetologia Medyczna i Kosmetologia

Home | Artykuły | Rada Naukowa | Redakcja | Dla Autorów | Prenumerata | Reklama | Kontakt | English

Badanie czynników decydujących o wyborze produktów kosmetycznych przez konsumentów

Alicja Fryń, Radosław Śpiewak

Zakład Dermatologii Doświadczalnej i Kosmetologii, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków

Sugerowany sposób cytowania: Fryń A, Śpiewak R: Badanie czynników decydujących o wyborze produktów kosmetycznych przez konsumentów. Estetol Med Kosmetol 2015; 5: 004.pl. DOI: 10.14320/EMK.2015.004.pl

Streszczenie

Wstęp: W świetle rosnącego zainteresowania produktami kosmetycznymi oraz kreatywności jaką wykazują się producenci przy tworzeniu ofert reklamowych, znajomość czynników skłaniających do zakupu kosmetyków wydaje się być cenną wiedzą. Cel: Celem badania było poznanie czynników decydujących o wyborze kosmetyków przez polskich konsumentów - zarówno laików jak i kosmetologów. Materiał i metody: W badaniu uczestniczyły 2 grupy respondentów: 100 studentek kosmetologii (SK) w wieku od 22 do 36 (mediana 24) lat oraz 100 kobiet-niekosmetologów (KN) - osób będących laikami w dziedzinie kosmetologii w wieku od 19 do 36 lat, mediana 23. W badaniu zastosowano autorską ankietę składającą się z pytań otwartych, na które uczestniczki odpowiadały wpisując swoją spontaniczną odpowiedź w pustym polu, a także pytań zamkniętych - w tym przypadku uczestniczki spośród gotowych odpowiedzi wskazywały te, które były najbardziej zgodne z ich przekonaniami. Wyniki: W odpowiedzi na pytanie otwarte o 5 najważniejszych cech wpływających na ich decyzję o zakupie kosmetyku, respondentki ogółem najczęściej spontanicznie wymieniały cenę (76,0%), a następnie zapach (59,0%), skład (49,5%), a następnie konsystencję i markę produktu (po 30,5%). Kobiety-niekosmetolodzy istotnie częściej wymieniały cenę (KN: 82,0%; SK: 70,0%; p=0,046) i zapach produktu (KN: 68,0%; SK: 50,0%; p=0,09), natomiast studentki kosmetologii - skład (SK: 79,0%; KN: 20,0%; p<0,001) i konsystencję (SK: 40,0%; KN: 21,0%; p=0,003). W odniesieniu do marki kosmetyku nie było istotnych różnic (SK 29,0%; KN: 32,0%; p=0,645). Obraz ten zmienił się znacząco gdy badani zostali poproszeni o wskazanie jednej, ich zdaniem najważniejszej cechy z zamkniętej listy: W tej sytuacji uczestniczki badania ogółem wskazywały najczęściej na skuteczność (51,0%), a w dalszej kolejności na skład (30,0%), cenę (7,5%), markę (4,0%) i bezpieczeństwo (3,0%). Kobiety-niekosmetolodzy istotnie częściej wymieniały tu skuteczność produktu (KN: 69,0%; SK: 33,0%; p<0.001), a studentki kosmetologii - skład (SK: 55,0%; KN: 5,0%; p<0.001), natomiast w zakresie pozostałych cech nie stwierdzono istotnych różnic. Na pytanie o cechy najmniej dla nich istotne podczas zakupu kosmetyku, respondentki ogółem na pierwszym miejscu wskazały na opakowanie (66,0%), skład (11,5%), markę (10,0%), konsystencję (6,5%) i zapach (3,0%). Studentki kosmetologii istotnie częściej wskazywały w tym pytaniu na opakowanie (SK: 75,0%; KN: 57,0%; p=0,007). Spośród kobiet-niekosmetologów, 23,0% wskazało na skład jako najmniej ważną cechę produktu, czego nie zrobiła żadna studentka kosmetologii. Wnioski: Najważniejszą cechą wpływającą na decyzję młodych kobiet o zakupie kosmetyku jest cena, a w dalszej kolejności zapach produktu, jego skład, konsystencja i marka. Studentki kosmetologii przywiązują większą wagę do składu i konsystencji produktu, natomiast ich rówieśniczki bez wykształcenia kosmetologicznego - do ceny, zapachu i skuteczności produktu. Trzy najważniejsze cechy decydujące o zakupie kosmetyku przez kobiety bez wykształcenia kosmetologicznego to cena, a w dalszej kolejności zapach i jakość produktu. Dla studentek kosmetologii na pierwszym miejscu jest skład, a następnie cena i zapach. Niezależnie od posiadanej wiedzy kosmetologicznej lub jej braku, młode kobiety uznają bezpieczeństwo produktu za jeden z mniej istotnych czynników przy podejmowaniu decyzji o zakupie kosmetyku.

Słowa kluczowe: kosmetyki, kryteria wyboru, młode kobiety, studentki kosmetologii

| English version |

Sektor kosmetyczny jest jedną z najprężniej rozwijających się gałęzi przemysłu na świecie. W świetle rosnącego zainteresowania i konsumpcji produktów kosmetycznych, znajomość czynników skłaniających konsumentów do zakupu konkretnych produktów wydaje się cenną informacją. Z punktu widzenia zawodowego i akademickiego kształcenia kosmetologicznego szczególnie ciekawe wydaje się pytanie, czy kosmetolodzy, jako potencjalni liderzy opinii w zakresie kosmetyków, kierują się w swoich decyzjach innymi przesłankami niż laicy. W literaturze naukowej można znaleźć zaledwie kilka badań poświęconych czynnikom determinującym wybór produktów kosmetycznych. Żadne z tych badań nie uwzględnia jednak osób z fachową wiedzą kosmetologiczną.

Cel

Celem niniejszej pracy było poznanie czynników decydujących o wyborze kosmetyków przez młode Polki - zarówno studentki kosmetologii, jak i osoby nieposiadające wykształcenia kosmetologicznego.

Materiał i metody

Badanie ankietowe zostało przeprowadzone na terenie Krakowa w maju 2014 roku. Uczestników badania podzielono na dwie grupy: słuchaczki studiów magisterskich na kierunku kosmetologia (dalej: studentki kosmetologii, SK) oraz kobiety w podobnym wieku bez wykształcenia w zakresie kosmetologii (kobiety-niekosmetolodzy, KN). Dane na temat czynników wpływających na decyzje respondentów przy zakupie kosmetyków zebrano za pomocą autorskiego kwestionariusza obejmującego 14 pytań, w tym 10 pytań zamkniętych (możliwość wskazania jednej spośród gotowych odpowiedzi) oraz 4 pytań otwartych (zachęta do udzielenia własnej odpowiedzi w przeznaczonym do tego pustym polu). Uczestniczki badania rekrutowano wśród studentek kosmetologii (SK) oraz studentek innych kierunków akademickich (KN). Przed przystąpieniem do wypełnienia kwestionariusza respondentki były informowane o celu badania oraz sposobie wypełniania ankiety, którą wypełniały samodzielnie. Udział w badaniu był dobrowolny i anonimowy, respondentki jedynie podawały swój wiek. Rekrutację kończono po zgromadzeniu 100 kompletnych ankiet w danej grupie (łącznie 200). Wyniki zakodowano i poddano analizie statystycznej polegającej na wyliczeniu odsetka poszczególnych odpowiedzi na pytania oraz analizie istotności różnic miedzy odpowiedziami w porównywanych grupach (SK i KN) za pomocą testu Chi² [Preacher 2001].

Wyniki

W badaniu udział wzięło 200 kobiet, w tym 100 studentek kosmetologii w wieku od 22 do 36 lat (mediana 24) oraz 100 kobiet-niekosmetologów (KN) w wieku od 19 do 36 lat (mediana 23). Respondentki deklarowały, że przeciętnie stosują od 3 do 50 (mediana 10)produktów kosmetycznych każdego dnia. Na prośbę o wymienienie maksymalnie pięciu najważniejszych cech branych pod uwagę przy zakupie kosmetyku, w spontanicznych odpowiedziach najczęściej respondentki wymieniały cenę (152 osoby; 76,0%), a w dalszej kolejności zapach (118 osób; 59,0%) oraz skład produktu (99 osób; 49,5%). Wszystkie spontaniczne odpowiedzi respondentek z podziałem na grupy przedstawiono w Tabeli 1. W odpowiedzi na prośbę o wybranie jednej, najważniejszej cechy z gotowej, zamkniętej listy odpowiedzi, ponad połowa badanych (51,0%) jako najważniejszą cechę determinującą zakup produktu wskazała skuteczność produktu, następnie skład (30,0%), zaś cenę wskazało zaledwie 7,5% respondentek (Tabela 2). Studentki kosmetologii rozważając zakup kosmetyku istotnie częściej kierowały się składem (55,0%) niż osoby bez wykształcenia kosmetologicznego (5,0%; p<0,001). Natomiast kobiety-niekosmetolodzy (69,0%) w porównaniu do studentek kosmetologii (33,0%) istotnie częściej (p<0,001) deklarowały, że najważniejszą cechą była dla nich skuteczność produktu. Na pytanie zamknięte o cechy najmniej istotne podczas zakupu kosmetyku, respondentki ogółem na pierwszym miejscu wymieniły opakowanie (66,0%) a na drugim skład (11,5%). Studentki kosmetologii istotnie częściej (75,0%) od niekosmetologów (57,0%; p=0,007) wymieniały tu opakowanie. Na skład jako najmniej ważną cechę produktu wskazało 23,0% kobiet-niekosmetologów i ani jedna studentka kosmetologii (Tabela 3). Tabela 4 przedstawia ranking ważności poszczególnych cech, od najważniejszej do najmniej ważnej dla studentek kosmetologii oraz kobiet-niekosmetologów.

Tabela 1. Cechy kosmetyku, na które badani zwracają największą uwagę podczas zakupu - spontaniczne odpowiedzi na pytanie otwarte, respondentki mogły wymienić maksymalnie 5 cech, o których pomyślały w pierwszej kolejności (N=200)

Tabela 2. Cechy kosmetyku, na które badani zwracają największą uwagę podczas zakupu - możliwość wskazania jednej spośród gotowych odpowiedzi (N=200)

Tabela 3. Cechy kosmetyku, które badani uważają za najmniej istotne podczas zakupu - możliwość wskazania jednej spośród gotowych odpowiedzi (N=200)

Tabela 4. Ranking ważności cech produktu przy zakupie kosmetyku według studentek kosmetologii oraz kobiet-niekosmetologów - meta-analiza wyników przedstawionych w Tabelach 1, 2 i 3

Dyskusja

Duże zróżnicowanie produktów kosmetycznych, a także stosowane przez producentów chwyty marketingowe mogą utrudniać kupującym dokonywanie racjonalnych zakupów. W niniejszym badaniu większość ankietowanych kobiet wskazała, że rozważając zakup kosmetyku największą uwagę przywiązuje do ceny produktu, potwierdzając tym samym wyniki dotychczas przeprowadzonych badań na ten temat [Adamkiewicz i wsp. 2011; Małachowska-Pikuła 2014; Bartkowiak i Sojkin 2015]. Co ciekawe, w reakcji na identyczne pytanie, jednak zawierające gotowe warianty odpowiedzi do wyboru, ponad połowa badanych za najważniejszą cechę determinującą zakup uznała skuteczność produktu, zaś cenę wskazało zaledwie 7%. Na podstawie analizy opublikowanych badań, Nowak [2008] wskazuje, że znajomość produktu znacząco wpływa na postrzeganie ceny jako wyznacznika jakości. Autor podaje, że konsumenci chętniej kierują się ceną podczas zakupu gdy nabywają produkt "nowy", czyli taki z którym nie mieli wcześniejszych doświadczeń. Dodatkowo wysoki poziom zróżnicowania produktów, a także rozpiętość cen na rynku kosmetyków może skłaniać kupujących do traktowania ceny jako prostego czynnika rozstrzygającego. Zaobserwowana rozbieżność mogła również wynikać z okoliczności, w jakich badani udzielali odpowiedzi. Pytanie zamknięte wiązało się z koniecznością przeanalizowania możliwych odpowiedzi oraz wyborem najbardziej adekwatnego wariantu z listy, na której staraliśmy się wymienić wszystkie potencjalnie istotne czynniki. Natomiast w pytaniu otwartym ankietowani mieli możliwość udzielania odpowiedzi spontanicznie, zgodnie z tym, co im pierwsze przychodziło na myśl. Odpowiedzi spontaniczne wydają się bardziej oddawać proces decyzyjny w chwili zakupu, który często ma charakter spontaniczny i impulsywny.

Jak wynika z niniejszego badania, tylko niewielki odsetek młodych kobiet bez wykształcenia kosmetologicznego podejmując decyzję o zakupie kosmetyku bierze pod uwagę skład preparatu. Może to wynikać częściowo z braku fachowej wiedzy, ale także z trudnej dla laika terminologii stosowanej w opisie składu kosmetyku. Międzynarodowe Nazewnictwo Składników Kosmetyków (International Nomenclature of Cosmetic Ingredients, INCI) obowiązuje we wszystkich krajach członkowskich Unii Europejskiej, jednak zostało również przyjęte przez większość producentów spoza UE. W systemie INCI stosuje się angielskie nazwy związków chemicznych oraz łacińskie nazwy gatunkowe w przypadku składników pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego (np. ekstrakty). Składniki kosmetyku wymienia się według zawartości w produkcie - od największej do najmniejszej. Zaletą systemu INCI jest zapewnienie identycznej dostępności informacji o składzie produktu niezależnie od kraju pochodzenia bez konieczności tłumaczenia na język każdego kraju sprzedaży. Wadą takiego rozwiązania jest to, że tego typu opis jest zrozumiały tylko dla fachowców. Długa lista angielskich nazw chemicznych i łacińskich nazw gatunkowych może zniechęcać laików do zapoznawania się ze składem produktów kosmetycznych. Potwierdzają to wyniki badań, z których wynika, że "statystyczny konsument" ma trudność z odczytywaniem i rozumieniem opisów składników umieszczanych na etykietach kosmetyków [Noiesen i wsp. 2007; Yazar i wsp. 2014]. Próbą zaradzenia temu problemowi są pojawiające się różnego rodzaju słowniki opisujące poszczególne składniki w językach narodowych, również dostępne online, w tym także po polsku.

Na osobne omówienie zasługuje naszym zdaniem kwestia skuteczności kosmetyku - cechy, którą respondenci niniejszego badania wskazywali najczęściej, gdy mieli wybrać z listy jedną najważniejszą cechę produktu (Tabela 2), przy czym znacznie częściej wybierały ją kobiety bez wykształcenia kosmetologicznego (69%) niż studentki kosmetologii (33%). Intuicyjnie "skuteczność" jawi się jako bardzo pożądana cecha kosmetyku. Nasuwa się zatem pytanie, dlaczego zatem studentki kosmetologii rzadziej uznawały tę cechę za najważniejszą? Współczesny konsument od produktów kosmetycznych oczekuje nie tylko walorów sensorycznych (zapach, konsystencja, atrakcyjne opakowanie), ale także skuteczności. Jak się wydaje, w przeszłość odchodzi wyobrażenie że kosmetyk to produkt poprawiający wygląd, a poza tym obojętny dla skóry. Na rynku pojawia się coraz więcej biotechnologicznych produktów kosmetycznych, którym producenci przypisują właściwości podobne do leków [Rinaldi 2008]. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczące produktów kosmetycznych (tzw. Dyrektywa Kosmetyczna) w artykule 7a stanowi, że dowód działania deklarowanego dla produktu kosmetycznego powinien być łatwo dostępny dla właściwych organów państwa członkowskiego. Takie sformułowanie implikuje, że po produktach kosmetycznych w istocie oczekuje się określonego działania, czyli zauważalnego skutku. Dyrektywa stanowi również, że konsument powinien być chroniony przed wprowadzającymi w błąd oświadczeniami dotyczącymi skuteczności i innych cech produktów kosmetycznych [PE 2009]. Testowanie produktów kosmetycznych służy trzem głównym celom: (1) ustaleniu, czy produkt powoduje korzyści odczuwane przez konsumenta; (2) ustaleniu, czy dana formulacja jest bezpieczna i nie powoduje działań niepożądanych; oraz (3) uzyskaniu potwierdzenia dla deklaracji marketingowych [Stanković i wsp. 2014]. Codzienna praktyka wydaje się przeczyć dobrym intencjom legislatorów. Niedawna analiza reklam kosmetyków wykazała, że większość twierdzeń o przewagach danego produktu została uznana przez niezależnych ewaluatorów za fałszywe, zaś twierdzenia odwołujące się do dowodów naukowych były zazwyczaj klasyfikowane jako niejasne lub niepełne [Fowler i wsp. 2015]. Wydaje się, że studentki kosmetologii nabywają w trakcie edukacji wiedzę pozwalającą im na krytyczną ocenę twierdzeń producentów na temat różnorodnych zalet produktu, w tym jego skuteczności. Zatem mniejsza w porównaniu z kobietami-niekosmetologami skłonność studentek kosmetologii do uznania skuteczności za najważniejszą cechę produktu może wynikać z lepszej znajomości uwarunkowań, a co za tym idzie większego krytycyzmu wobec deklaracji na temat przypisywanej kosmetykom skuteczności. Z drugiej strony, jak wynika z niniejszej pracy, studentki kosmetologii bardziej niż dość ulotnemu pojęciu "skuteczności kosmetyku" wagę bardziej przywiązywały do skuteczności poszczególnych składników.

Studentki kosmetologii wydają się bardziej świadomie od swoich rówieśniczek znaczenia składu w ocenie produktu kosmetycznego, także do własnego użytku. Jak ilustruje Tabela 1, dla 79% studentek kosmetologii biorących udział w niniejszym badaniu skład produktu stanowił najważniejsze kryterium decyzji o zakupie. Efekty poszczególnych składników kosmetyków mają bardzo bogatą literaturę zarówno w piśmiennictwie międzynarodowym, jak i krajowym. Odnosi się to zarówno do kwestii aktywności, czyli spodziewanych korzystnych efektów na skórę, jak i działań niepożądanych składników kosmetyków. Między innymi, niedawne analizy deklarowanych składów 50 kosmetyków przeciwtrądzikowych oferowanych w drogeriach wykazały w nich obecność 45 substancji o znanym działaniu na poszczególne objawy trądziku, ale jednocześnie 46 substancji dopuszczonych do stosowania z ograniczeniami wynikającymi z ich potencjalnej szkodliwości. Tylko 2 spośród tych 50 produktów nie zawierały substancji potencjalnie niebezpiecznych, natomiast 2 preparaty nie zawierały ani jednego składnika o znanym działaniu przeciwtrądzikowym [Macioł i wsp. 2012]. Równoległa analiza 50 kosmetyków przeciwtrądzikowych rozprowadzanych w aptekach wykazała, że zawierają one ogółem więcej (70) niż preparaty drogeryjne składników aktywnych, ale jednocześnie również więcej (59) składników potencjalnie niebezpiecznych [Rzeźnik i wsp. 2012]. Dzięki analizom składów dostępnych na polskim rynku kosmetyków stało się jasne, że praktycznie nie ma kategorii kosmetyków wolnych od składników o potencjalnym działaniu szkodliwym - dotyczy to preparatów dla noworodków i niemowląt, produktów do higieny intymnej, emolientów, jak i produktów promowanych jako kosmetyki "naturalne", "biologiczne" i "ekologiczne" [Kordus i Śpiewak 2012; Jesień i Śpiewak 2014; Gładkowska i Śpiewak 2014; Półtorak i wsp. 2014]. Co więcej, istnieją przesłanki, że rozwój alergii na kosmetyki u małych dzieci może zwiększać u nich ryzyko alergii pokarmowej w późniejszym życiu [Śpiewak 2011]. Problem alergii na składniki kosmetyków nie jest ograniczony do konsumentów: Niedawne polskie badania wykazały, że co trzeci pracownik salonu kosmetycznego cierpiał na niepożądane reakcje skórne na produkty kosmetyczne, co piąty szukał pomocy lekarskiej z tego powodu, a u co dziesiątego lekarz podejrzewał chorobę zawodową [Śpiewak i Doryńska 2012]. W kolejnym badaniu ankietowym występowanie problemów skórnych związanych ze stosowaniem kosmetyków lub innych substancji stosowanych w salonach kosmetycznych zgłosiło 20% kosmetologów i kosmetyczek, 67% z nich zetknęło się z takimi problemami u swoich klientów [Duda i wsp. 2013]. Można z dużą dozą prawdopodobieństwa przyjąć, że zagadnienia efektywności i bezpieczeństwa składników kosmetycznych są bardziej znane studentkom kosmetologii niż ich równieśniczkom bez wykształcenia kosmetologicznego. Jak się wydaje, że studentki kosmetologii skupiają się bardziej na konkretnych informacjach, do jakich należy skład produktu, natomiast kobiety bez wykształcenia kosmetologicznego, nie mając wiedzy niezbędnej do oceny kosmetyku na podstawie informacji o składnikach, bardziej są skłonne zawierzyć deklaracjom producentów na temat skuteczności produktu. Tym niemniej bezpieczeństwo jako jedna z pięciu najważniejszych cech kosmetyku zostało wymienione przez zaledwie 20% respondentek (8. pozycja, Tabela 1) niezależnie od wykształcenia kosmetologicznego lub jego braku, zaś jako jednak najważniejsza cecha - przez 3% (5. pozycja, Tabela 2) i ogółem w obu porównywanych grupach zajęła ostatecznie 7. miejsce w rankingu ważności (Tabela 4).

Wnioski

1. Najważniejszą cechą wpływającą na decyzję młodych kobiet o zakupie kosmetyku jest cena, a w dalszej kolejności zapach produktu, jego skład, konsystencja i marka.
2. Studentki kosmetologii przywiązują większą wagę do składu i konsystencji produktu, natomiast ich rówieśniczki bez wykształcenia kosmetologicznego - do ceny, zapachu i skuteczności produktu.
3. Trzy najważniejsze cechy decydujące o zakupie kosmetyku przez kobiety bez wykształcenia kosmetologicznego to cena, a w dalszej kolejności zapach i jakość produktu. Dla studentek kosmetologii na pierwszym miejscu jest skład, a następnie cena i zapach.
4. Niezależnie od posiadanej wiedzy kosmetologicznej lub jej braku, młode kobiety uznają bezpieczeństwo produktu za jeden z mniej istotnych czynników przy podejmowaniu decyzji o zakupie kosmetyku.

Piśmiennictwo

1. Adamkiewicz K, Ulatowska-Szostak E, Marcinkowski JT. Najważniejsze czynniki skłaniające konsumentów do zakupu kosmetyków. Higeia Public Health. 2011; 46 (4): 467-470.
2. Bartkowiak P, Sojkin B. Wyznaczniki decyzji zakupowych towarów konsumpcyjnych mieszkańców Poznania i Wielkopolski. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny. 2015; 1: 327-348. DOI: https://doi.org/10.14746/rpeis.2015.77.1.18
3. Duda R, Kamińska-Winciorek G, Śpiewak R. Częstość występowania problemów skórnych prowokowanych przez kosmetyki wśród pracowników i klientów salonów kosmetycznych. Alergoprofil. 2013;9(2):20-5. https://www.journalsmededu.pl/index.php/alergoprofil/article/view/763
4. Fowler JG, Reisenwitz TH, Carlson L. Journal of Global Fashion Marketing. 2015; 6(3): 194-206. https://dx.doi.org/10.1080/20932685.2015.1032319
5. Gładkowska K, Śpiewak R. Analiza składu produktów kosmetycznych do higieny intymnej pod kątem występowania substancji zapachowych i konserwantów o znanym potencjale uczulającym lub drażniącym. Alergologia Immunologia. 2014;11(3-4):45-51.
6. Jesień K, Śpiewak R. Składniki uczulające w preparatach kosmetycznych przeznaczonych do pielęgnacji skóry noworodków i niemowląt oferowanych w aptekach oraz drogeriach. Estetol Med Kosmetol. 2014;4:002.pl. doi: DOI: https://dx.doi.org/10.14320/EMK.2014.002.pl
7. Kordus K, Śpiewak R. Emolienty z apteki - pomoc czy zagrożenie dla chorych na wyprysk? Alergia Astma Immunologia. 2012;17(3):147-53.
8. Macioł D, Kordus K, Śpiewak R. Kosmetyki do cery trądzikowej dostępne w drogeriach: Analiza deklarowanych składników aktywnych oraz substancji potencjalnie niebezpiecznych. Estetol Med Kosmetol. 2012;2(3):83-8. DOI: https://dx.doi.org/10.14320/EMK.2012.017
9. Małachowska-Pikuła J. Zachowania konsumentów na rynku kosmetyków w świetle badania własnego. Problemy Zarządzania, Finansów i Marketingu. 2014; 36: 125-133
10. Noiesen E, Munk MD, Larsen K, Johansen JD, Agner T. Difficulties in avoiding exposure to allergens in cosmetics. Contact Dermatitis. 2007; 57(2): 105-9. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1600-0536.2007.01170.x
11. Nowak P. Wykorzystanie ceny w ocenie jakości produktów. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Humanitas: Zarządzanie. 2008; (2): 93-110.
12. Parlament Europejski. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. dotyczące produktów kosmetycznych. Official Journal of the European Union. 2009; L 342/59.
13. Półtorak A, Niewęgłowska-Wilk M, Śpiewak R. Kosmetyki "naturalne", "biologiczne" i "ekologiczne": występowanie substancji potencjalnie niebezpiecznych w deklarowanym przez producenta składzie produktów. Estetol Med Kosmetol. 2014;4:008.pl. DOI: https://doi.org/10.14320/EMK.2014.008.pl
14. Preacher KJ. Calculation for the chi-square test: An interactive calculation tool for chi-square tests of goodness of fit and independence (Kalkulator internetowy, 2001). https://www.quantpsy.org/chisq/chisq.htm (dokument elektroniczny, data dostępu 13.11.2014)
15. Rinaldi A. Healing beauty? More biotechnology cosmetic products that claim drug-like properties reach the market. EMBO Reports. 2008; 9(11): 1073-1077. DOI: https://doi.org/doi:10.1038/embor.2008.200
16. Rzeźnik SZ, Kordus K, Śpiewak R. Kosmetyki do cery trądzikowej dostępne w aptekach: Analiza deklarowanych składników aktywnych oraz substancji potencjalnie niebezpiecznych. Estetol Med Kosmetol. 2012;2(3):77-82. DOI: https://dx.doi.org/10.14320/EMK.2012.016
17. Stanković M, Tadić V, Arsić I. Safety and efficacy of cosmetic/dermocosmetic products. Supercritical CO. 2014, 137. https://www.researchgate.net/profile/Dusan-Misic/publication/290439168_raport/links/5698b27308aec79ee32c3653/raport.pdf#page=138
18. Śpiewak R. Food-provoked eczema: A hypothesis on the possible role of systemic contact allergy to haptens present in both cosmetics and foods. Estetol Med Kosmetol. 2011;1(1):35-40. DOI: https://dx.doi.org/10.14320/EMK.2011.006
19. Śpiewak R, Doryńska A. Częstość występowania skórnych reakcji niepożądanych na kosmetyki w miejscu pracy wśród pracowników salonów kosmetycznych. Estetol Med Kosmetol. 2012;2(2):54-7. DOI: https://dx.doi.org/10.14320/EMK.2012.011
20. Yazar K, Seimyr GÖ, Novak JA, White IR, Lidén C. Readability of product ingredient labels can be improved by simple means: an experimental study. Contact Dermatitis. 2014; 71(4): 233-41. DOI: https://doi.org/10.1111/cod.12274

Finansowanie i konflikt interesów

Przedstawione badania i przygotowanie niniejszej publikacji zostało w całości sfinansowane z własnych środków autorów. Autorzy deklarują niewystępowanie konfliktu interesów w odniesieniu do treści zawartych w niniejszej pracy. Niniejsza praca prezentuje część danych zgromadzonych w ramach pracy magisterskiej Alicji Fryń, Wydział Farmaceutyczny UJ CM, Kierunek Kosmetologia, Kraków 2014, promotor: prof. Radosław Śpiewak.

Data złożenia: 20 lutego 2015
Data akceptacji: 22 kwietnia 2015

Estetologia Medyczna i Kosmetologia online - www.estetologia.pl
Open Access, online ISSN 2084-2007; print ISSN 2084-199X, DOI: 10.14320/EstetolMedKosmetol
Wydawca udziela zgody na korzystanie z tego serwisu wyłącznie pod warunkiem akceptacji regulaminu oraz respektowania praw autorskich
Document created: 22 April 2015, last updated: 21 August 2025
© Radosław Śpiewak Instytut Dermatologii